Đô la Mỹ có những đồng nào? tiền giấy và tiền xu

Đồng đô la Mỹ hay Mỹ kim, USD (tiếng Anh: United States dollar), còn được gọi ngắn là “đô la” hay “đô”, là đơn vị tiền tệ chính thức của Hoa Kỳ. Nó cũng được dùng để dự trữ ngoài Hoa Kỳ. Hiện nay, việc phát hành tiền được quản lý bởi các hệ thống ngân hàng của Cục Dự trữ Liên bang (Federal Reserve). Ký hiệu phổ biến nhất cho đơn vị này là dấu $. Mã ISO 4217 cho đô la Mỹ là USD; Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) dùng US$. Trong năm 1995, trên 380 tỷ đô la đã được lưu hành, trong đó hai phần ba ở ngoài nước. Đến tháng 4 năm 2004, gần 700 tỷ đô la tiền giấy đã được lưu hành, trong đó hai phần ba vẫn còn ở nước ngoài.

Nước Mỹ là một trong một số quốc gia dùng đơn vị tiền tệ gọi là đô la. Một vài quốc gia dùng đô la Mỹ làm đơn vị tiền tệ chính thức, và nhiều quốc gia khác cho phép dùng nó trong thực tế (nhưng không chính thức).

Sơ lược

Đồng đô la Mỹ thông thường được chia ra thành 100 cent, (ký hiệu ¢). Trong một cách chia khác, có 1.000 min (mill) trong mỗi đô la; thêm vào đó, 10 đô la còn được gọi là Eagle (đại bàng). Tuy nhiên, chỉ có đơn vị xu mới được dùng rộng rãi; dân chúng Mỹ ít nghe đến “eagle” hay “mill”, tuy mill có khi được dùng trong việc thu thuế. Trong tiền được lưu hành, các đơn vị ít hơn hoặc bằng 1 đô la được phát hành với dạng tiền kim loại trong khi các đơn vị nhiều hơn hoặc bằng 1 đô la được phát hành với dạng tiền giấy (đơn vị 1 đô la có thể theo dạng tiền giấy hay tiền kim loại, nhưng tiền giấy được lưu hành hơn nhiều). Trước đây, tiền giấy đôi khi được phát hành cho các đơn vị ít hơn 1 đô la, và tiền đúc bằng vàng đã được phát hành cho các đơn vị tới 20 đô la.

Tiền kim loại được đúc bởi Sở đúc tiền Hoa Kỳ (United States Mint). Tiền giấy được in bởi Cục Khắc và In (Bureau of Engraving and Printing) cho Cục Dự trữ Liên bang từ năm 1914. Chúng được bắt đầu in giấy bạc cỡ lớn, nhưng từ năm 1928 đã đổi thành cỡ nhỏ, không biết vì lý do gì.

Tiền giấy trên 100 đô la không còn được in nữa sau 1946 và đã chính thức ngưng lưu hành trong năm 1969. Những tờ tiền giấy này thường được dùng bởi các ngân hàng để trao đổi với nhau hay bởi các thành phần tội phạm có tổ chức (vì lẽ này mà tổng thống Richard Nixon đã đưa ra lệnh ngừng lưu hành). Sau khi việc trao đổi tiền điện tử được ra đời,

chúng trở thành dư thừa. Các đơn vị tiền lớn đã được phát hành gồm có $500, $1.000, $5.000, $10.000 và $100.000.

Các loại tiền giấy đôla Mỹ có chung dạng trang trí, chung màu sắc (đen bóng mặt trước và xanh lá cây mặt sau) có cùng kích thước (156 x 66 mm) cho dù chúng có giá trị khác nhau, từ 1 USD trở lên. Mỗi loại tiền giấy, ứng với một mệnh giá, hầu hết mang hình một tổng thống Mỹ theo đúng quy định.

Tiền kim loại (tiền xu)

Đang được lưu hành có tiền kim loại 1¢ (penny), 5¢ (nickel), 10¢ (dime), 25¢ (quarter), 50¢ (nửa đô la, không thịnh hành) và $1 (không thịnh hành).

Tiền kim loại 1 đô la chưa bao giờ là phổ biến tại Hoa Kỳ. Đồng bạc được đúc giữa 1794 đến 1935 với một vài thời gian bị gián đoạn; tiền đúc bằng đồng và niken cùng cỡ được đúc từ 1971 đến 1978. Đồng Susan B. Anthony được ra mắt trong năm 1979; chúng không được ưa chuộng vì dễ bị nhầm lẫn với đồng quarter (25¢) có cỡ gần bằng, có viền răng cưa và màu sắc tương tự. Những đồng này bị ngừng đúc ngay sau đó, nhưng vẫn là có thể dùng làm tiền hợp pháp. Trong năm 2000, một đồng $1 mới có hình Sacagawea được ra mắt, chúng có viền phẳng và có màu vàng kim loại. Dù vậy, chúng không được ưa chuộng bằng đồng tiền giấy $1 và ít được dùng trong công việc hằng ngày. Sự thất bại của tiền kim loại đã bị đổ lỗi vào sự thất bại trong việc đồng thời thu hồi tiền giấy và cố gắng yếu kém trong việc phổ biến tiền kim loại. Hầu hết các máy bán hàng tự động không thối tiền bằng giấy được, cho nên chúng thường được thiết kế để thối bằng đồng đô la hay nửa đô la kim loại.

Trong quá khứ, Hoa Kỳ đã đúc tiền kim loại với giá trị: nửa xu, hai xu, ba xu, hai mươi xu, $2,50, $3,00, $4,00, $5,00, $10,00 và $20,00. Chúng vẫn là tiền tệ chính thức theo giá trị trên mặt, nhưng cao giá hơn đối với những nhà sưu tầm tiền cổ.

Sở Đúc tiền Hoa Kỳ cũng sản xuất tiền thoi vàng và bạch kim, được gọi là “American Eagles” (Đại bàng Mỹ), đều là tiền tệ chính thức tuy chúng rất hiếm khi được dùng. Lý do là chúng không được sản xuất để trao đổi, do đó giá trị mặt của chúng thấp hơn giá kim loại quý được dùng để tạo chúng. Đồng thoi American Silver Eagle (Đại bàng bạc Mỹ) được lưu hành với giá trị $1 (1 ounce troy). Đồng thoi American Gold Eagle (Đại bàng vàng Mỹ) có giá trị $5 (1/10 ounce troy), $10 (1/4 ounce troy), $25 (1/2 ounce troy) và $50 (1 ounce troy). Đồng thoi American Platinum Eagle (Đại bàng bạch kim Mỹ) có giá trị $10 (1/10 ounce troy), $25 (1/4 ounce troy), $50 (1/2 ounce troy) và $100 (1 ounce troy). Đồng bạc có 99,9% bạc, đồng vàng có 91,67% vàng (22 karat) và đồng bạch kim có 99,95% bạch kim. Các đồng tiền này không có bán lẻ cho cá nhân, mà phải mua từ các cơ quan có phép.

Sở Đúc tiền còn sản xuất tiền kim loại dành cho các nhà sưu tầm, có cùng giá mặt và thể tích vàng thoi, để bán lẻ. Hiện giờ đơn vị lớn nhất được lưu hành là tờ $100 và đồng $100 ounce troy Platinum Eagle.

Tiền kim loại và giấy Hoa Kỳ đang lưu hành
Đơn vị ($) Hình trong mặt trước Hình trong mặt sau
Tiền kim loại
0,01 Abraham Lincoln Tượng đài Lincoln
0,05 Thomas Jefferson Monticello
0,10 Franklin D. Roosevelt đuốc, nhánh cây sồi, cành ôliu
0,25 George Washington Biểu tượng các tiểu bang
0,50 John F. Kennedy Dấu ấn của Tổng thống Hoa Kỳ
0,50 Benjamin Franklin Chuông Độc lập
1 Sacagawea Đại bàng trắng đang bay
1 Dwight Eisenhower Đại bàng trắng đáp trên Mặt Trăng
1 Susan B. Anthony Đại bàng trắng đáp trên Mặt Trăng
Tiền giấy
1 George Washington Dấu ấn Hoa Kỳ
2 Thomas Jefferson Tuyên ngôn độc lập
5 Abraham Lincoln Tượng đài Lincoln
10 Alexander Hamilton Toà ngân khố
20 Andrew Jackson Nhà Trắng
50 Ulysses S. Grant Toà Quốc hội
100 Benjamin Franklin Toà Độc lập
Đơn vị lớn hơn (không dùng nữa)

 

Có nhiều huyền thoại về nguồn gốc của dấu “$” để chỉ đồng đô la. Vì đô la thoạt tiên là đồng 8 real của Tây Ban Nha, có người cho rằng hình chữ ‘S’ có nguồn từ số ‘8’ được viết trên đồng tiền này. Giải thích được nhiều người chấp nhận nhất là dấu “$” được bắt nguồn từ chữ “PS” (cho ‘peso‘ hay ‘piastre‘) được viết trên nhau trong tiếng Tây Ban Nha. Về sau, chữ ‘P’ biến thành một dấu gạch thẳng đứng – | – vì vòng cong đã biến vào trong vòng cong của chữ ‘S’. Giải thích này được ủng hộ khi khám xét vào tài liệu cũ. Dấu “$” đã được sử dụng trước khi tiền đô la Tây Ban Nha đã được dùng làm tiền tệ chính thức trong năm 1785.

Ký hiệu đô la đôi khi còn được viết với hai dấu gạch thẳng đứng. Có lẽ đây chỉ là thói quen viết ba nét để viết dấu hiệu cũ: một nét cho chữ ‘S’, một nét cho đường gạch đứng, và nét cuối cho đường cong trong chữ ‘P’. Những người viết nhanh không chú ý đến việc viết một chữ ‘P’ cho đúng cho nên tiện tay viết một dấu gạch nữa.

Có một số giải thích khác cho dấu gạch thứ hai – có người cho rằng dấu “$” xuất thân từ hai chữ ‘U’ và ‘S’ viết chồng trên nhau (vòng cong của chữ ‘U’ cùng nét với vòng cong ở dưới chữ ‘S’), cũng có người cho rằng hai đường gạch tượng trưng cho hai cây cột trụ trong Đền thờ Solomon tại Jerusalem. Hai giải thích này không có chứng cớ vì cách viết này đã có trước khi nước Hoa Kỳ (US) được thành lập, hay vì không có bằng chứng trong lịch sử đồng Tây Ban Nha.

 

Khám phá thú vị về đồng xu đô la Mỹ

Những chi tiết nhỏ góp phần tạo ra sức mạnh diệu kỳ của đô la Mỹ

Thật thú vị, bất ngờ và có thế bạn chưa biết khi khám phá những đồng xu đang lưu hành thanh toán trong mua bán hàng ngày tại Mỹ có rất nhiều đồng xu được sản xuất từ thời chiến tranh thế giới II, đồng xu cũng thể hiện khát vọng tự do, đồng xu cũng thể hiện rõ tin tưởng tín ngưỡng Thần, đồng xu thể hiện tính chính xác khi thanh toán đến từng xu tại Mỹ, đất nước giàu có nhất thế giới.

Đầu tháng 5/2015 tôi được đến New York dự một sự kiện thông tin lớn toàn cầu. Tôi và vài người bạn ở cùng phòng khách sạn tọa lạc ngay Quảng trường Thời đại. Chúng tôi đi mua hàng và được trả lại tiền thừa là những đồng xu. Lần đầu tiên được cầm những đồng xu đô la, trước đó chỉ biết đến tiền đô giấy. Tôi cầm những đồng xu để xem và thật bất ngờ, rất nhiều những đồng xu mình đang cầm trong tay là được đúc từ chiến tranh thế giới lần thứ II. Ở Việt Nam thì những đồng xu sản xuất trước năm 1950 đã được coi là xu cổ và đã nằm trong bộ sưu tập xu rồi. Càng nhìn kỹ, tôi lại phát hiện ra những điều bí mật thú vị hơn nữa về đồng xu đô la Mỹ. Phải chăng chính những chi tiết nhỏ ấy thôi cũng góp phần tạo ra sức mạnh cho đồng đô la Mỹ?

Vài nét về tiền xu Mỹ

Hai trăm năm nay, đô la Mỹ là đồng tiền được giao dịch phổ biến nhất trên thế giới, được sử dụng làm tích lũy, cất trữ tài sản và cũng là đồng tiền chủ yếu được sử dụng trong thanh toán quốc tế. Từ năm 1792, nước Mỹ phát hành tiền dưới dạng xu, thời ấy đồng đô la được đảm bảo bằng vàng, những đồng xu được đúc hoàn toàn từ vàng và bạc, có trị giá tương đương. Sau đó đến năm 1862, trong thời kỳ nội chiến, Bộ Tài chính Mỹ mới phát hành tiền giấy cotton, đô la giấy xuất hiện với các mệnh giá cao hơn. Từ đấy, tiền xu là tiền lẻ chủ yếu được sử dụng tại nội địa Mỹ, trong khi 47% tiền giấy lại nằm ở nước ngoài.

Với tư cách tiền lẻ, tiền xu sau đó được đúc bằng hợp kim với các loại tiền xu đang lưu hành có loại 1 cent (penny), 5 cent (nickel), 10 cent (dime), 25 cent (quarter). Còn có xu 50 cent và $1 nhưng không thịnh hành.

Theo hiến pháp từ thời Cách mạng Mỹ, những người còn sống không được phép có mặt trên xu đô la. Việc này để tuyên bố Mỹ không phải nước theo chế độ quân chủ, đưa hình vua cai trị lên đồng xu của quốc gia.

Chi phí đúc tiền xu lớn hơn giá trị thật của nó

Hàng năm, Mỹ đúc ra hàng tỷ USD tiền xu, nhưng mệnh giá của số tiền xu này nhỏ hơn chi phí để sản xuất ra chúng. Do đó, mỗi năm người Mỹ sẽ mất hàng triệu USD vì tiền xu.

Giống như bất kỳ nước nào trên thế giới, khi giao dịch bằng tiền mặt ở Mỹ, người tiêu dùng sẽ được trả lại tiền thừa bằng tiền xu. Thế nhưng, họ ít có xu hướng sử dụng số tiền xu này cho các lần mua hàng sau đó. Kết quả là, số tiền xu trong công chúng ngày càng lớn dần lên. Thực tế, phần lớn những đồng xu 1 cent thường không tiếp tục quay lại lưu thông trên thị trường.

Với tình trạng này, nhiều người sẽ tự hỏi tại sao Mỹ vẫn phải phát hành tiền xu? Tuy nhiên, các doanh nghiệp vẫn cần đến tiền xu để trả lại tiền thừa và do đó Cục đúc tiền kim loại Hoa Kỳ (U.S.Mint) vẫn phải tiếp tục đáp ứng nhu cầu. Hàng năm, cơ quan này đã đúc ra hàng tỷ đồng 1 cent (penny) – nhiều hơn tổng số các đồng 5 cent (nickel), 10 cent (dime) và 25 cent (quarter) được đúc ra.

Trong quá trình này, một lượng tiền xu bị mất, vứt bỏ hoặc phá hủy, khiến nhu cầu về tiền xu mới luôn xuất hiện. Penny là đồng xu biến mất nhiều nhất. Theo số liệu của Fed, kể từ năm 2000, 21% số penny được đúc ra đã biến mất, gần gấp đôi so với số đồng 25 cent bị mất.

Đồng xu cũng thể hiện niềm tin và khát vọng tự do

Đặc điểm quan trọng nhất của đồng đô la Mỹ là sự tin cậy. Phía trên mặt sau các đồng xu Mỹ đều có chữ Liberty in Hoa, kích cỡ rất to, rõ nét, với ý nghĩa rằng tự do là trên hết. Chữ này thể hiện niềm tin và khát vọng tự do của người Mỹ, cũng khiến người ta liên tưởng đến Tượng Nữ Thần Tự do ở ngoài khơi New York. Niềm tin và khát vọng tự do cũng chính là lẽ sống của nhân loại yêu chuộng hòa bình và tự do. Với người Mỹ thì niềm tin là rất quan trọng, vì vậy người nói dối còn xấu xa hơn kẻ trộm cắp.

Niềm tin, khát vọng tự do được nhắc nhở trên đồng tiền xu, để người dân cầm nó khi chi tiêu hàng ngày sẽ ngày càng in sâu vào tư tưởng họ, đây cũng là một trong những lý do tạo nên sức mạnh của đồng đô la Mỹ.

Chính niềm tin và khát vọng tự do đã làm cho Mỹ trở thành nền kinh tế có mức hiệu suất kinh tế lớn nhất trong suốt hàng trăm năm qua; trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới thì GDP của Mỹ trong năm 2013 là 16.768 nghìn tỷ USD, nằm ở vị trí thứ 2 là Trung Quốc  với 9.24 nghìn tỷ USD. Nếu bạn nghĩ rằng Trung Quốc sắp vượt qua Mỹ về quy mô, thì Trung Quốc sẽ phải tăng trưởng 12%/năm trong vòng 20 năm thì mới bắt kịp được Mỹ.

Tượng nữ thần tự do
Tượng nữ thần tự do

Để hiểu được tự do là điều không dễ, vì khi bạn chưa biết thì rất khó định nghĩa, khó hình dung cho rõ ràng. Nhưng có điều chắc chắn là tự do này không được hiểu kiểu như: tự do uống rượu, hút thuốc, tự do xả rác, tự do phá hoại môi trường; tự do kinh doanh, buôn bán, sử dụng tràn lan thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu không có nguồn gốc; tự do buôn bán, sử dụng hóa chất tăng trưởng, kích vọt trong chăn nuôi… Nếu hiểu theo cách người Mỹ thì “tự do” vừa liệt kê này có liên quan đến làm tổn hại con người.

Đồng xu cũng thể hiện rõ tin tưởng tín ngưỡng Thần

Các Đạo luật năm 1864 và 1865 được Quốc hội Hoa Kỳ thông qua đã quy định “câu tiêu ngữ ‘In God We Trust’ phải được in trên tất cả các đồng tiền vàng, bạc và giấy. Năm 1956, Quốc hội Mỹ đã tái khẳng định in dòng “In God we trust” vào mặt sau của tất cả các đồng tiền, kế cả tiền xu. In God We Trust nghĩa tiếng Việt là “Chúng ta tin tưởng vào Thượng Đế” hay “Chúng ta tin tưởng vào Chúa”, đây là một “tiêu ngữ “. Vì vậy, trên các đồng xu, cụm từ này xuất hiện từ năm 1864.

Ảnh Đại Kỷ nguyên, Thành Tâm
Ảnh Đại Kỷ nguyên, Thành Tâm

Dong xu My

Từ “God” có thể dịch là “Thượng Đế”, “Chúa”, “Thần thánh”… chỉ Đấng Tối cao trong tín ngưỡng. Theo ý hiểu đó, “God” có thể hiểu là Đức Phật, Thiên Chúa, Đức Allah hay bất cứ vị thần thánh nào, tùy thuộc vào niềm tin, tôn giáo và tín ngưỡng của mỗi người.

Sự hiện diện của cụm từ “In God We Trust ” trên tiền tệ của nước Mỹ là một lời nhắc nhở rằng “có Thần ở khắp mọi nơi, cho dù chúng ta có tin hay không.” Nó nhắc nhở con người trước khi làm gì cũng phải biết cân nhắc, làm điều tốt thì được thiện báo phúc báo và ngược lại, làm điều không tốt thì sẽ phải hoàn trả cho tội lỗi của mình. Với sự hiện diện củả Thần ở khắp mọi nơi như vậy thì đạo đức con người sẽ được duy trì, tuyên dương, xã hội con người sẽ tốt đẹp.

Điều này là trái ngược với những học thuyết vô thần, vô đạo, và người Mỹ không tin vào những người vô thần, vô đạo, bởi vì những người đó không có gì để ước chế, câu thúc đạo đức, người ta sẽ dám làm những việc xấu mà không sợ bị Thần trừng phạt. Nếu vậy, đạo đức xã hội sẽ đi xuống, điều xấu sẽ tràn lan.

Đồng tiền sẽ có thế làm cho người ta bị mê mờ, nên ‘tiêu ngữ’ “In God We Trust ” trên đồng tiền nhắc nhở con người đừng vì tiền mà làm điều xấu ác. Một ‘tiêu ngữ’ thật là ý nghĩa với nhân loại.

Đồng xu thể hiện tính chính xác khi thanh toán đến từng xu

Thực tế, chi phí đúc đồng 1 cent và 5 cent lớn hơn mệnh giá của những đồng xu này. Năm 2011, khi chi phí cao nhất, phải tốn tới 2,41 cent để đúc 1 đồng 1 cent và 11,18 cent để đúc đồng 5 cent.

Không phải người Mỹ không nghĩ đến việc ngừng dùng đồng 1 cent. Đã có nhiều loại tiền giấy được đưa ra để thay thế đồng penny nhưng đều không thành công. Năm 2010, Quốc hội Mỹ yêu cầu Cục đúc tiền tìm ra những cách rẻ hơn để đúc tiền xu, ví dụ như thay đổi vật liệu, nhưng cơ quan này không thể tìm được cách sản xuất đồng 1 cent với giá dưới 1 cent.

Thực tế là 1 cent (xu) ở Mỹ bây giờ giá trị rất thấp, không thể mua gì với vài cent, vậy thì tại sao họ không bỏ đơn vị cent đi, dùng đơn vị nhỏ nhất 1 đô? Giống như Việt Nam đã bỏ xu, hào từ lâu, thậm chí coi 1.000 đồng là bé nhất rất tiện lợi và tiết kiệm.

Nằm trong nhóm những quốc gia có tỷ lệ thanh toán không tiền mặt trong tiêu dùng cao như: Anh, Pháp, Đức, Hà lan, Thụy điển, Bỉ, Úc, Canada, Hàn Quốc. Mỹ có tỷ lệ thanh toán không tiền mặt trong tiêu dùng: 80%, tỷ lệ người dân có thẻ ghi nợ: 72%.

Tuy nhiên trong sinh hoạt hàng ngày, mua những hàng hóa, vật dụng nhỏ, người dân vẫn sử dụng tiền mặt. Vì vậy, để thanh toán lại tiền thừa thì vẫn phải có tiền xu, mặc dù giá trị 1 cent rất nhỏ, nhưng người ta vẫn phải thanh toán cho nhau chính xác đến từng xu. Không thể trả thiếu dù chỉ 1 xu, và trong hệ thống sổ sách, báo cáo tài chính của doanh nghiệp, và trong các báo cáo thông tin vẫn ghi chính xác đến xu. Bởi vì hệ thống tiền tệ của Mỹ có đến xu, người dân vẫn yêu quí những đồng xu, xã hội vẫn chấp nhận nó, nên tiền xu vẫn tồn tại và được hạch toán đầy đủ.

Qua sự tồn tại của đồng 1 xu cho thấy hệ thống tiền tệ Mỹ rất rõ ràng, minh bạch, chính xác, sòng phẳng, đảm bảo chữ Tín.

Đồng xu thể hiện bản tính thiện

Việc chạm răng cưa ở cạnh viền của đồng tiền xu không phải là để làm đẹp, mà để chống là giả. Ngoài ra, việc tạo ra các răng cưa trên cạnh viền đồng xu, còn là nhằm giúp cho người khiếm thị nhận biết được mệnh giá của các loại tiền, giống như một dạng chữ nổi.

Người Mỹ rất thân thiện, tốt bụng, coi trọng bình đẳng, ưu tiên giúp đỡ người tàn tật, nên trên tivi cũng có ngôn ngữ dành cho người câm điếc; vỉa hè, tín hiệu giao thông, đường đi cũng có ký hiệu dành riêng cho người mù, tàn tật; tất cả các cơ sở phục vụ của chính quyền, cũng như kinh doanh, nơi vui chơi giải trí, vệ sinh công cộng… đều có thiết kế dành riêng cho người tàn tật. Đồng xu Mỹ cũng vậy, cũng thể hiện thiện tâm khi quan tâm đến người tàn tật bằng việc ký hiệu như chữ nổi về mệnh giá tiền trên các khía xung quanh đồng xu dành cho người mù.

Loading...